باب چهاردهم : در بيان ادويه‌اى كه حرف اول آنها صاد مهمله است فصل الصاد مع الالف صابون به فتح صاد و الف و ضم باى موحده و سكون واو و نون از مخترعات هرمس است . ماهيت آن : معروف است و دستور ساختن آن آنست كه بگيرند قلى يك جزو و آهك آب نديده نيم جزو و هر دو را نرم ساييده و با پنج وزن آن آب در حوض و يا در ظرفى بزرگ كنند كه متصل بدان اندك نشيب‌تر حوضى و يا ظرفى ديگر و ما بين هر دو ممرى باشد آن ممر را بسته تا دو ساعت آن آب را با قلى و آهك خوب برهم زنند پس رها كنند تا ته‌نشين گردد آنگاه آن ممر را باز نمايند تا صافى آن در آن حوض دويّم و يا ظرفى ديگر آيد پس آن ممر را باز مسدود نمايند و همان مقدار آب باز در آن ريزند و نيكو برهم زنند و بگذارند تا ته‌نشين گردد و صافى را باز در حوضى و يا ظرفى على حده نمايند و همچنين تا ديگر حدت و تندى در آن نماند و آب هر مرتبه را جدا جدا نگاه دارند پس به قدر ده وزن آب اول روغن زيتون بر روى آتش گذاشته به تدريج از آب آخر بخورد آن بدهند تا تمام شود پس آب پيش از آن را و همچنين تا آخر آب اول را بخورد آن دهند و قوام آن مانند خمير شده باشد پس از آتش فرود آورند و بر بوريايى و يا حصيرى پهن نمايند و مانند اقراص بزرگ ببرند و بگذارند تا خشك شود و بعضى به جاى روغن زيتون روغن بيدانجير و يا بنفشه و يا كنجد و يا دنبه و يا قرطم مىكنند و بهترين همه مصنوع از زيتون است و بدترين همه معمول از بزر است و در قرابادين اقسام آن ذكر يافت . طبيعت آن : گرم و خشك در سوم . افعال و خواص آن : مقطع و معفن و اكال و منضج و ملين اورام و جالى و خوردن آن مانع حمل و حمول آن مخرج جنين زنده و مرده و مدر حيض و ضماد آن با هم وزن آن حنا جهت درد زانو و عرق النساء و نمش و كلف و با زيبق و سليمانى جهت درد مفاصل مزمن و با زاج سفيد محرق جهت قوبا و با روغن گل كه با هم طبخ دهند جهت خشك نمودن زخمهاى سر اطفال با تكرار عمل و بر قروح شهديه كه بمالند و تا هفت روز بگذارند پس با آب گرم بشويند و باز بمالند تا زايل گرداند از اجله ادويه است و با سرگين كبوتر و آهك و امثال آن جهت گشودن دمل و اغتسال موى سر به صابون جهت رفع چرك و قمل و رشك و بثور ابريه نافع و موى را مجعد گرداند و اكثار آن موى را سفيد گرداند و با العبه جهت حكه و جرب و رفع آثار و چون در خرقه صوفى اندازند و به زور بر حزاز و قوبا بمالند زايل گرداند و با هم وزن آن نمك در حمام به دستور جهت حكه و جرب ريش شده و چون با نيم وزن آن سليقون كه زنجفر محرق است كه سرنج نامند و هم چندان آهك آب نديده درهم نموده بر موى ريش خضاب نمايند در حمام بعد از آن كه ريش را پاك شسته باشند كه نموست و چربى در آن مطلق نمانده باشد و نيم ساعت صبر كنند موى را سياه گرداند و پيرى را ببرد و با ادويه مناسبه جهت تحليل اورام بلغميه و نضج آنها و اكثر امراض جلديه مناسب و مجرب و شياف آن مسهل خلط خام و رافع قولنج و مخرج كرم معده خصوصاً در اطفال و مدر بول . مقدار شربت آن : تا دو مثقال و چهار درم آن كشنده است به جراحت امعا و احشا و ذرور سوخته آن در ظرف سفالى جهت ناصور مفيد كه موضع را اول با آب گرم پاك بشويند و خشك كنند پس بر آن بپاشند مجرب و آب آن خصوصاً آب اول تيزاب است و آشاميدن آن قتال تا چهار درهم به سوزش حلق و معده و مجارى غذا و قى و اسهال شديد و بسا باشد كه اعضاى باطنى را متقرح و سوراخ گرداند و مداواى آن همچنين صابون خورده قى نمودن با آب گرم و روغن كنجد است با كدو و بعد از آن آب